Szwajcarskie opodatkowanie ryczałtowe – międzynarodowo często określane jako lump-sum taxation lub expenditure-based taxation – przez lata przyciągało wielu zamożnych nowych rezydentów. Zasada podstawowa brzmi prosto: punktem wyjścia nie jest faktyczny globalny dochód, lecz poziom wydatków na utrzymanie. W praktyce model ten stał się jednak wyraźnie bardziej złożony. A dla niektórych narodowości od dawna nie jest już tak eleganckim rozwiązaniem, jak często się go przedstawia.
Szczególnie dla Niemców to istotne: opodatkowanie ryczałtowe w Szwajcarii nie zostało co do zasady zniesione, ale z perspektywy umów o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO) działa dziś znacznie bardziej ograniczenie niż kiedyś – zwłaszcza gdy chce się korzystać z korzyści traktatowych. Osoba opodatkowana ryczałtem w Szwajcarii, która chce powoływać się na przywileje z niektórych UPO, musi spełnić dodatkowe wymogi i – zależnie od układu sprawy – natrafia na ograniczenia. Właśnie dlatego w wielu konfiguracjach nie jest to już dla Niemców dawne standardowe rozwiązanie. Podobne ograniczenia dotyczą także innych państw, takich jak Austria, Belgia, Francja, Włochy, Norwegia, Kanada i USA.
Oficjalnie jest to uproszczona forma wymiaru podatku dla cudzoziemców, którzy mieszkają w Szwajcarii, nie wykonują tam pracy zarobkowej oraz po raz pierwszy – albo po co najmniej dziesięciu latach nieobecności – ponownie ustanawiają w Szwajcarii podatkowe miejsce zamieszkania. Kto uzyska obywatelstwo szwajcarskie albo podejmie w Szwajcarii działalność zarobkową, traci dostęp do tej formy opodatkowania. Zwykłe stawki podatkowe nadal obowiązują – inaczej ustala się jedynie podstawę opodatkowania.
Podatek jest przy tym liczony na podstawie rocznych kosztów utrzymania podatnika oraz jego osób pozostających na utrzymaniu – w kraju i za granicą. Obowiązują też wartości minimalne oraz tzw. kalkulacja kontrolna: podatek nie może być niższy niż podatek obliczony na zasadach ogólnych od określonych szwajcarskich dochodów oraz od dochodów, dla których na podstawie UPO żąda się ulgi. I właśnie ta kalkulacja kontrolna jest punktem, w którym wiele spraw transgranicznych się „wywraca”.
Opodatkowanie ryczałtowe w Szwajcarii od lat budzi spory polityczne. Zurych zlikwidował je po referendum z dniem 1 stycznia 2010 r. Kolejne kantony – Bazylea-Miasto, Szafuza oraz Appenzell Ausserrhoden – poszły w jego ślady. W Bazylei-Okręgu (Basel-Landschaft) opodatkowania według nakładów nie zniesiono całkowicie, lecz jest ono możliwe już tylko w roku przyjazdu – do końca bieżącego okresu podatkowego. Inne kantony utrzymały tę formę, częściowo z surowszymi wymaganiami, w szczególności Lucerna, St. Gallen i Thurgau. Ponieważ praktyka kantonalna się różni, każdy przypadek należy analizować indywidualnie w danym kantonie.
To oznacza: nawet w samej Szwajcarii sytuacja nie jest wszędzie taka sama. Kto zajmuje się tematem, musi patrzeć nie tylko na prawo federalne, lecz także na konkretny kanton. Ogólne stwierdzenie w stylu „w Szwajcarii można po prostu przejść na ryczałt” jest dziś po prostu zbyt uproszczone.
Naprawdę wrażliwy punkt leży jednak nie w samej Szwajcarii, lecz na styku z umowami o unikaniu podwójnego opodatkowania (UPO). Zgodnie z oficjalnym dokumentem szwajcarskiego Sekretariatu Stanu ds. Międzynarodowych Finansów osoby opodatkowane ryczałtem co do zasady są uznawane za rezydentów Szwajcarii. W przypadku niektórych UPO szwajcarski podatek dochodowy osoby fizycznej musi jednak spełniać minimalne wymogi, aby dana osoba w ogóle mogła korzystać z korzyści umownych. Wprost wymieniono tam Belgię, Niemcy, Francję, Włochy, Kanadę, Austrię, Norwegię i USA.
To jest sedno problemu. Model nie jest więc dla Niemców „zakazany”, ale z perspektywy umów stał się dla nich wyraźnie mniej atrakcyjny, gdy w grę wchodzą niemieckie dochody, niemiecki majątek lub niemieckie podatki u źródła. Analogicznie dotyczy to także osób z Austrii, Belgii, Włoch, Francji, Norwegii, Kanady i USA. We wszystkich tych przypadkach klasyczny szwajcarski status ryczałtowy często nie wystarcza, by automatycznie korzystać ze wszystkich przywilejów UPO.
W sprawach niemieckich temat jest tak widoczny, ponieważ wielu niemieckojęzycznych emigrantów nie przeprowadza się do Szwajcarii w sposób całkowicie „odcięty” od poprzedniego kraju. Często pozostają aktywa, wypłaty, udziały, renty, nieruchomości lub inne niemieckie źródła dochodu. Gdy tylko ma się korzystać z ulg na podstawie UPO Niemcy–Szwajcaria, robi się to delikatne. Ponieważ w takich przypadkach Szwajcaria w efekcie wymaga, aby określone zagraniczne dochody zostały ujęte w szwajcarskim rozliczeniu kontrolnym.
Właśnie dlatego wielu doradców mówi dziś skrótowo: „Dla Niemców klasyczny ryczałt nie jest już realnym modelem”. Prawnie to zbyt daleko idące uproszczenie – praktycznie jednak często trafia w sedno. Niemiec, który przeprowadza się do Szwajcarii i żyje tam na ryczałcie, nie otrzymuje już automatycznie dawnej kombinacji szwajcarskiej preferencji i pełnego korzystania z UPO.
Jeśli przedstawia się temat rzetelnie, nie powinno się mówić tylko o Niemczech. Szczególnie istotne są obecnie te kraje:
Niemcy – silnie ograniczone, gdy uwzględnia się niemieckie dochody i korzyści z UPO.
Austria – również w grupie państw z zaostrzonymi wymaganiami UPO.
Belgia – wprost zaliczana do krajów ze szczególnymi wymogami.
Francja – także tutaj sama ryczałtowa forma opodatkowania nie daje automatycznie pełnego „komfortu” UPO.
Włochy – ten sam problem; korzyści umowne wymagają dalej idącego ujęcia podatkowego w Szwajcarii.
Norwegia, Kanada, USA – również oficjalnie wymienione w tej grupie.
Ważny niuans brzmi więc: dla tych krajów ryczałt nie musi być „wyłączony”, ale nie da się go już swobodnie i bezproblemowo stosować, jeśli bierze się pod uwagę stronę umowną.
Mimo to szwajcarskie opodatkowanie ryczałtowe nie jest martwe. Może nadal być interesujące dla zamożnych cudzoziemców, którzy:
przeprowadzają się do Szwajcarii po raz pierwszy albo po długiej nieobecności,
nie pracują tam zarobkowo,
nie muszą „podpinać” skomplikowanych dochodów źródłowych z problematycznych państw objętych UPO,
i przede wszystkim szukają stabilnego, przewidywalnego otoczenia podatkowego w konkretnym kantonie.
Szczególnie dla osób bez silnych powiązań z wymienionymi państwami model może nadal działać. To jednak coś zupełnie innego niż dawne przekazy marketingowe, według których „Szwajcaria” miałaby być szeroko otwarta na międzynarodowych HNWI i rozwiązywać wszystkie problemy. Dziś nie jest to już prawdą.
Często zapomina się, że opodatkowanie ryczałtowe jest realizowane różnie w zależności od kantonu. Do tego dochodzi: nie każdy kanton chce politycznie równie ofensywnie firmować ten model. To, że kilka kantonów całkowicie zniosło tę regułę, pokazuje, że Szwajcaria wewnętrznie wcale nie występuje jednolicie. Kto więc opiera się wyłącznie na ogólnym artykule o Szwajcarii, szybko może wyrobić sobie błędny obraz.
Szwajcarskie opodatkowanie ryczałtowe nadal istnieje, ale dziś jest modelem znacznie węższym i bardziej technicznym niż kiedyś. Dla Niemców nie zniknęło całkowicie, ale w wielu praktycznie istotnych przypadkach nie jest już dawnym rozwiązaniem „pierwszego wyboru”, ponieważ strona UPO mocno ogranicza korzyści. To samo dotyczy także osób powiązanych z Belgią, Francją, Włochami, Austrią, Norwegią, Kanadą i USA.
Kto zajmuje się tym tematem, nie powinien więc pytać: „Czy w Szwajcarii nadal istnieje opodatkowanie ryczałtowe?”. Lepsze pytanie brzmi: „Czy w ogóle mogę je sensownie wykorzystać, biorąc pod uwagę mój kraj pochodzenia i moje źródła dochodu?”.
Właśnie w tym miejscu marketing oddziela się od realnego planowania podatkowego.
