O Liechtensteinie chętnie mówi się jako o bezpiecznej przystani. Ale co to oznacza dla kogoś, kto chce zabezpieczyć dorobek życia? Fundacja liechtensteińska uchodzi za rozwiązanie uniwersalne, jednak jej prawdziwa wartość ujawnia się dopiero przy długoterminowym przekazywaniu majątku. Chodzi tu o pewność prawa bez przykrych niespodzianek.
Ten poradnik porządkuje temat. Skupiamy się na twardych faktach — od kosztów założenia i kosztów bieżących po praktyczne wykorzystanie — aby mogli Państwo ocenić, czy ten model pasuje do Państwa strategii.
Księstwo Liechtensteinu nie jest członkiem UE, ale należy do Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG). Ten status zapewnia dostęp do europejskich rynków kapitałowych i usług finansowych, przy jednoczesnym zachowaniu własnego ustawodawstwa podatkowego. To nie jest drobna uwaga, lecz element o kluczowym znaczeniu strukturalnym: Liechtenstein nie musi podążać za podatkową harmonizacją UE, a jednocześnie korzysta z jej ram gospodarczych.
Do tego dochodzi stabilność polityczna kraju, mocne podstawy regulacyjne oraz nadzór finansowy uznawany międzynarodowo. Kto nie chce ukrywać majątku, lecz ułożyć go zgodnie z prawem i z pewnością prawną, jest tu we właściwym miejscu.
Po ustanowieniu fundacja staje się prawnym właścicielem wniesionych aktywów. Ani fundator, ani beneficjenci nie mają bezpośrednich praw własności, choć beneficjenci — w zależności od treści regulaminu fundacji — mogą uzyskać egzekwowalne prawa roszczeniowe.
Akt fundacyjny i regulamin fundacji: akt jest dokumentem publicznie dostępnym, który określa cel fundacji. Regulamin reguluje szczegóły, w szczególności beneficjentów, zasady wypłat oraz ład korporacyjny. Nie jest publiczny.
Rada fundacji: Rada fundacji musi składać się co najmniej z dwóch członków. Co najmniej jeden członek musi być powiernikiem (treuhänder) lub adwokatem dopuszczonym w Liechtensteinie i prowadzącym zawodową siedzibę w Księstwie. W praktyce funkcję tę zazwyczaj pełni lokalny dostawca usług powierniczych.
Minimalny kapitał: Prawo Liechtensteinu wymaga minimalnego kapitału w wysokości 30 000 CHF (lub równowartości w EUR albo USD). W praktyce jednak fundacja staje się ekonomicznie uzasadniona dopiero przy zdecydowanie większych majątkach, zwykle od około 500 000 euro.
Liechtensteiński podatek dochodowy od osób prawnych wynosi ryczałtowo 12,5% dla dochodów operacyjnych. To jedna z najniższych stawek w Europie i znacznie poniżej typowych stawek w Niemczech, Austrii czy w Holandii.
Dywidendy oraz zyski kapitałowe z kwalifikowanych udziałów są co do zasady zwolnione z podatku. Przy spełnieniu określonych warunków fundacje mogą ponadto kwalifikować się jako tzw. Private Asset Structures i wówczas podlegają wyłącznie corocznemu minimalnemu podatkowi w wysokości obecnie 1 800 CHF.
Majątek prywatny wniesiony do fundacji i pozostający w niej bez zmian nie generuje bieżącego podatku. Fundacja jako struktura holdingowa ogranicza tym samym bezpośredni „przebicie” do majątku fundatora i umożliwia znacząco korzystniejsze opodatkowanie dochodów niż większość europejskich alternatyw.
Klient z siedzibą w Londynie, właściciel portfela nieruchomości komercyjnych w Europie i USA, stanął przed poważnym wyzwaniem podatkowym. Jego majątek był historycznie skupiony w złożonej brytyjskiej strukturze holdingowej. Podczas gdy bieżące dochody były już wysoko opodatkowane, prawdziwym koszmarem był brytyjski podatek spadkowy (Inheritance Tax, IHT). Przy stawce 40% od majątku na całym świecie w razie śmierci groził kryzys płynności, który wymusiłby sprzedaż kluczowych aktywów nieruchomościowych.
W ścisłej współpracy z jego doradcami podatkowymi przenieśliśmy portfel do liechtensteińskiej fundacji rodzinnej. Dzięki temu krokowi własność została prawnie oddzielona od prywatnej masy spadkowej fundatora. Bieżące dochody są teraz opodatkowane na poziomie fundacji umiarkowaną stawką 12,5%, co znacząco wzmacnia cash flow pod reinwestycje.
Dla dzieci jako beneficjentów oznacza to: otrzymują planowe wypłaty, podczas gdy rdzeń majątku nieruchomościowego pozostaje chroniony i niepodzielny przez pokolenia. W zależności od konkretnej struktury i momentu transferu takie rozwiązanie może dać istotne korzyści w planowaniu sukcesji. Jednocześnie należy jednak skrupulatnie przeanalizować brytyjskie reguły IHT oraz właściwe przepisy antyabuzywne i wdrożyć je w porozumieniu z brytyjskimi doradcami podatkowymi. Wszystko zostało wobec HMRC ujawnione w pełni transparentnie. Ta struktura nie opiera się na anonimowości, lecz na swojej lepszej logice prawnej.
Efekt ochronny fundacji liechtensteińskiej opiera się na kluczowej zasadzie prawnej: majątek wniesiony do fundacji jest prawnie oddzielony od osoby fundatora. Wierzyciel dochodzący roszczeń wobec fundatora osobiście nie może bezpośrednio sięgnąć po majątek fundacji, o ile przeniesienie nie nastąpiło w ramach czynności podlegającej zaskarżeniu.
Liechtenstein przewiduje również jasne ramy czasowe: transfery majątku do fundacji mogą, pod pewnymi warunkami, zostać zaskarżone w ramach ochrony wierzycieli. Decydujące terminy zależą od konkretnej podstawy prawnej i mogą rozciągać się na kilka lat, zwłaszcza jeśli zostanie wykazana intencja pokrzywdzenia lub oszustwa.
Dla przedsiębiorców rodzinnych fundacja jest interesująca również od strony sukcesji. Zamiast przekazywać firmę lub majątek nieruchomości w drodze dziedziczenia, fundacja może działać jako trwały podmiot holdingowy. Beneficjenci otrzymują wypłaty zgodnie z regulaminem, bez rozdrobnienia bazy majątkowej. Majątek pozostaje strukturalnie nienaruszony.
W praktyce w Liechtensteinie rozróżnia się klasyczną fundację prywatną oraz fundację rodzinną. Zasadnicza różnica tkwi w celu:
Fundacja prywatna służy samemu fundatorowi jako głównemu beneficjentowi albo realizuje cel ogólny. Często wykorzystuje się ją do posiadania inwestycji finansowych, nieruchomości lub udziałów w spółkach.
Fundacja rodzinna jest wyraźnie ukierunkowana na utrzymanie i wspieranie rodziny fundatora. Szczególnie dobrze nadaje się do uporządkowanego przekazywania majątku między pokoleniami, bez narażania kapitału na spory spadkowe.
Obie odmiany podlegają temu samemu reżimowi podatkowemu, lecz można je indywidualnie dostosować pod względem governance i zasad. Wybór zależy od konkretnego majątku, beneficjentów oraz horyzontu czasowego.
Prawnie fundacje rodzinne w Liechtensteinie są z reguły klasyfikowane jako fundacje prywatnie użyteczne, ponieważ służą określonym beneficjentom i nie realizują celu pożytku publicznego.
Fundacja liechtensteińska nie jest narzędziem uchylania się od podatków ani anonimową skrytką na majątek. Liechtenstein w pełni wdrożył międzynarodowy standard automatycznej wymiany informacji (Common Reporting Standard, CRS). Organy podatkowe w państwie rezydencji fundatora otrzymują informacje o rachunkach i strukturach, w których rezydenci podatkowi mają ekonomiczny udział.
Kto zakłada fundację, musi w swoim kraju przestrzegać odpowiednich obowiązków raportowych. W Niemczech może mieć zastosowanie ustawa o opodatkowaniu zagranicznym (Außensteuergesetz); w Austrii istotne są obowiązki wynikające z EU-Meldepflichtgesetz. Ignorowanie tych aspektów nie grozi „oszczędnością podatkową”, lecz dopłatą podatków z odsetkami oraz — w razie potrzeby — konsekwencjami karnymi.
Fundacja działa skutecznie tylko przy zgodnym z przepisami, w pełni transparentnym wdrożeniu. Wszystko inne to już nie strukturyzacja, lecz zwykłe uchylanie się od opodatkowania.
Z praktyki doradczej można wyodrębnić trzy typy klientów, u których fundacja regularnie przynosi realną wartość dodaną:
Przedsiębiorcy przed exitem: Kto zamierza sprzedać udział w spółce operacyjnej, może — pod pewnymi warunkami — znacząco korzystniej potraktować podatkowo zysk ze zbycia, jeżeli udziały zostały wcześniej przeniesione do fundacji. Kluczowe są timing i prawidłowe wdrożenie.
Zamożne osoby prywatne z dużym portfelem papierów wartościowych: Faktyczne obciążenie podatkowe zależy przede wszystkim od rezydencji podatkowej fundatora i beneficjentów. Choć fundacje liechtensteińskie co do zasady podlegają podatkowi CIT 12,5%, trzeba uwzględnić także reguły przypisania dochodów oraz opodatkowanie wypłat w państwie rezydencji uczestników struktury.
Przedsiębiorcy rodzinni planujący sukcesję: Kto nie chce sprzedać firmy, lecz zachować ją dla rodziny, wykorzystuje fundację jako międzypokoleniowy podmiot holdingowy. Następne pokolenie otrzymuje wypłaty, nie mając możliwości bezpośredniego wpływania na decyzje biznesowe — o ile regulamin tak stanowi.
W doradztwie często widzimy, że na początku uwaga skupia się niemal wyłącznie na quasi nieopodatkowanych zyskach kapitałowych. Jednak wskaźniki podatkowe to w ochronie majątku tylko połowa prawdy. Kto chce zabezpieczyć majątek na pokolenia, potrzebuje przede wszystkim trwałości prawnej i struktury odpornej na presję międzynarodową.
Liechtenstein nie jest poligonem dla optymalizatorów podatkowych, lecz miejscem dla tych, którzy szukają rozwiązania ostatecznego. Podczas gdy wiele „szybkich” jurysdykcji pod presją OECD lub UE regularnie musi zmieniać przepisy, fundacja liechtensteińska oferuje stabilność, której dziś trudno już szukać.
Nie chodzi o ucieczkę przed fiskusem w kraju ojczystym — w świecie automatycznej wymiany informacji i tak przestało to działać. Chodzi o takie zorganizowanie własności, aby nie została rozbita ani przez polityczną arbitralność, ani przez prywatne spory czy podziały spadkowe.
Dobra rada z naszej praktyki: nie inwestujcie Państwo w strukturę, którą trzeba stale tłumaczyć lub usprawiedliwiać przed nadzorem. Fundacja w Liechtensteinie to jasny sygnał dla organów podatkowych, że działania są profesjonalne i transparentne. Dodatkowo majątek jest przekazywany kolejnym pokoleniom w sposób podatkowo oszczędny.
Ochrona majątku wymaga dalekowzroczności i dyskrecji. Chętnie omówimy w poufnej rozmowie, czy fundacja liechtensteińska pasuje do Państwa celów. Umówcie Państwo termin już teraz.
Nie. Fundator może zachować miejsce zamieszkania w dowolnym kraju. Sama fundacja ma siedzibę w Liechtensteinie i musi posiadać tam odpowiednią substancję, w szczególności poprzez lokalną radę fundacji.
Roczne koszty rady fundacji, księgowości, audytu oraz obowiązków rejestrowych zwykle mieszczą się w przedziale 10 000–20 000 CHF, w zależności od stopnia złożoności i wielkości majątku. Przy mniejszych aktywach poniżej 500 000 EUR/CHF struktura jest zazwyczaj nieopłacalna.
Tak, dochody z nieruchomości w Liechtensteinie podlegają standardowemu podatkowi CIT w wysokości 12%. W przypadku nieruchomości zagranicznych zastosowanie ma jednak odpowiednia umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania, co w zależności od kraju może dawać odmienne rezultaty.
Dochody z najmu są co do zasady opodatkowane tam, gdzie powstają. Jeśli wynajmowany obiekt znajduje się np. we Francji, to tam opodatkowane są przychody. W zależności od UPO w Liechtensteinie nie są one następnie opodatkowane ponownie.
