Europa od dawna świetnie radzi sobie z tworzeniem startupów, lecz wyzwaniem pozostaje wspieranie ich na późniejszych etapach, gdy firmy potrzebują znaczącego kapitału, aby rozwijać się globalnie. Wraz z uruchomieniem Funduszu Scaleup Europe o wartości 5 mld € Komisja Europejska próbuje teraz bezpośrednio wypełnić tę lukę.
Ta inicjatywa to nie jest kolejny program finansowania. To strategiczny ruch mający zaradzić jednej z największych strukturalnych słabości Europy: niedoborowi kapitału na późnych etapach dla spółek o wysokim wzroście.
W ostatniej dekadzie Europa wydała na świat coraz więcej innowacyjnych startupów, zwłaszcza w sektorach deep tech, takich jak AI, biotechnologia i czysta energia. Jednak wiele z tych firm napotyka krytyczny problem, gdy wchodzi w fazę scale-up.
Na tym etapie często potrzebują rund finansowania na poziomie 50 mln € lub więcej. W Europie dostępność kapitału tej skali wciąż jest ograniczona. W efekcie wiele udanych firm przenosi się do Stanów Zjednoczonych lub na inne rynki, gdzie duże rundy finansowania łatwiej pozyskać.
Według danych Komisji Europejskiej niemal jedna trzecia europejskich jednorożców przeniosła się za granicę w ciągu ostatnich 15 lat.
To nie jest wyłącznie kwestia kapitału. Oznacza to także utratę talentów, własności intelektualnej oraz długoterminowej wartości gospodarczej dla Europy.
Nowy fundusz zaprojektowano tak, aby bezpośrednio uderzyć w tę lukę.
Docelowa łączna wielkość: 5 mld €
Wkład UE: 1 mld €
Pozostały kapitał: inwestorzy prywatni
Pierwsze zamknięcie oczekiwane: 2,5–3 mld €
Pierwsze inwestycje: spodziewane do lata 2026
Zaangażowane są już Europejski Bank Inwestycyjny oraz kilku inwestorów prywatnych. W szczególności Novo Holdings zadeklarował 500 mln € w horyzoncie 10 lat.
Istnieje też długoterminowa ambicja, aby rozszerzyć fundusz do 20 mld €, jeśli początkowa faza okaże się sukcesem.
Co istotne, nie jest to konstrukcja w formie dotacji. Fundusz ma działać na zasadach komercyjnych, a za decyzje inwestycyjne i zarządzanie portfelem odpowiadać będzie prywatny zarządzający.
Aby zrozumieć wagę tego funduszu, trzeba spojrzeć na szersze liczby.
W 2024 r. inwestycje venture capital na późnym etapie w Unii Europejskiej wyniosły około 21 mld dolarów. W Stanach Zjednoczonych sięgnęły około 133 mld dolarów.
Ta dysproporcja odzwierciedla coś więcej niż samą dostępność finansowania. Uwypukla różnice strukturalne:
rynki USA mają głębsze zasoby kapitału
inwestorzy instytucjonalni odgrywają znacznie większą rolę
istnieje większa tolerancja na długoterminowe ryzyko
W Europie fundusze emerytalne i firmy ubezpieczeniowe nadal przeznaczają na venture capital tylko niewielką część swoich portfeli. Przyczyniają się do tego ograniczenia regulacyjne, zachowawcze strategie inwestycyjne oraz rozdrobnione rynki.
Fundusz Scaleup Europe ma dwa główne cele.
Po pierwsze, ma zatrzymać spółki o wysokim wzroście w Europie, zapewniając im kapitał potrzebny do skalowania na miejscu.
Po drugie — i co ważniejsze — ma przekształcić ekosystem inwestycyjny. Komisja liczy, że udział środków publicznych przyciągnie więcej kapitału prywatnego, zwłaszcza od inwestorów instytucjonalnych, którzy historycznie byli niedostatecznie obecni na europejskich rynkach venture.
Mówiąc prosto: celem jest nie tylko inwestowanie w spółki, lecz także zmiana tego, jak kapitał krąży w Europie.
Choć inicjatywa została dobrze przyjęta przez uczestników branży, widać też wyraźny sceptycyzm.
Jedną z głównych obaw jest tempo realizacji. Europa bywa postrzegana jako powolna, jeśli chodzi o uruchamianie kapitału i podejmowanie decyzji inwestycyjnych. Dla spółek o wysokim wzroście timing ma kluczowe znaczenie.
Jednocześnie inwestorzy instytucjonalni, tacy jak fundusze emerytalne i firmy ubezpieczeniowe, pozostają względnie ostrożni, przeznaczając na inwestycje venture jedynie niewielką część swojego kapitału.
W samej Europie występuje też złożoność strukturalna. Różne systemy podatkowe, ramy prawne oraz wymogi regulacyjne w państwach członkowskich utrudniają skalowanie transgraniczne bardziej niż na rynkach silniej zintegrowanych.
Ponadto Europa nadal ma mniej dużych możliwości wyjścia z inwestycji, w tym IPO i znaczących przejęć. To bezpośrednio wpływa na zachowanie inwestorów, ponieważ możliwość realizacji zwrotu odgrywa kluczową rolę w alokacji kapitału na późniejszych etapach.
Łącznie czynniki te wciąż kształtują przepływ venture capital w Europie i wyjaśniają, dlaczego luka finansowania utrzymuje się mimo rosnącego zainteresowania sektorem.
Poza samą skalą finansową Fundusz Scaleup Europe wysyła mocny sygnał polityczny i gospodarczy.
Odzwierciedla rosnące przekonanie, że Europa musi stać się bardziej konkurencyjna w kluczowych obszarach, takich jak sztuczna inteligencja, technologie obronne i zaawansowana produkcja. Wpisuje się też w szersze polityki UE ukierunkowane na wzmocnienie suwerenności technologicznej i ograniczenie zależności od rynków zewnętrznych.
Jeśli fundusz odniesie sukces, może stać się katalizatorem dojrzalszego i samopodtrzymującego się europejskiego ekosystemu inwestycyjnego.
Wnioski
Fundusz Scaleup Europe o wartości 5 mld € to ważny krok w kierunku zmniejszenia europejskiej luki kapitału wzrostowego. Jednak jego powodzenie będzie zależeć od czegoś więcej niż tylko od kwoty pozyskanych środków.
Prawdziwe pytanie brzmi, czy Europa potrafi dostosować swoją kulturę inwestycyjną, przyciągnąć długoterminowy kapitał instytucjonalny oraz poprawić szybkość i efektywność swoich rynków.
Jeśli te wyzwania strukturalne zostaną rozwiązane, fundusz może oznaczać początek nowej fazy europejskich innowacji. Jeśli nie — grozi mu, że stanie się kolejną dobrze intencjonowaną inicjatywą o ograniczonym długofalowym wpływie.
Jeśli planujesz skalować firmę w Europie albo rozważasz, gdzie ustrukturyzować następną rundę finansowania, zrozumienie przepływów kapitału między jurysdykcjami jest kluczowe.
Nasz zespół współpracuje z założycielami, inwestorami i grupami międzynarodowymi, aby projektować efektywne struktury zgodne zarówno z celami wzrostu, jak i wymogami compliance. Skontaktuj się z nami, aby umówić bezpłatną wstępną konsultację i omówić dostępne opcje.
