De automatische uitwisseling van informatie volgens de OECD Common Reporting Standard (CRS) heeft het internationale bankgeheim in feite beëindigd. Sinds 2017/2018 wisselen meer dan 100 staten jaarlijks financiële rekeninggegevens uit. Voor veel vermogenden is dit niet alleen een technisch onderwerp, maar ook een strategisch thema. Want: Zonder wereldwijde datatransparantie zou een gecoördineerde vermogensbelasting binnen de EU politiek en praktisch nauwelijks uitvoerbaar zijn.
Maar hoe werkt de OECD CRS concreet? Welke gegevens worden daadwerkelijk doorgegeven? En is er echt een verband met mogelijke EU-vermogensheffingen of vermogensregisters?
Dit artikel brengt structuur in het onderwerp: zakelijk, juridisch onderbouwd en zonder alarmisme.
De Common Reporting Standard (CRS) is door de OESO ontwikkeld om belastingontduiking via buitenlandse rekeningen tegen te gaan. Het idee is eenvoudig:
Banken melden relevante rekeninggegevens aan hun nationale belastingdienst; die stuurt de informatie vervolgens automatisch door naar de woonstaat van de rekeninghouder.
Duitsland ontvangt dus gegevens over Duitse belastingplichtigen met buitenlandse rekeningen en levert omgekeerd gegevens aan over buitenlandse belastingplichtigen met rekeningen in Duitsland.
De CRS is geen EU-project, maar een mondiale standaard. De EU heeft hem echter via de zogenoemde "DAC2-richtlijn" in het Europese recht geïntegreerd.
In veel CRS-landen (waaronder Duitsland) geldt 31 juli als een centrale melddeadline:
Uiterlijk op deze datum moeten banken en andere financiële instellingen de meldingsplichtige gegevens van het voorgaande jaar aan de nationale belastingdienst doorgeven.
Deze gegevens worden daarna geautomatiseerd doorgestuurd naar de telkens bevoegde staten.
Dat betekent in de praktijk:
De CRS is dus geen instrument voor losse gevallen, maar een systematisch massadata-proces.
Een veelvoorkomend misverstand: velen denken dat volledige rekeningafschriften automatisch worden verstuurd. Dat is niet zo.
Doorgaans worden doorgegeven:
naam, adres, geboortedatum
fiscaal identificatienummer (TIN)
rekeningnummer
saldo per jaareinde
brutobetalingen zoals rente, dividenden of verkoopopbrengsten
Niet doorgegeven worden:
Het gaat dus om gestructureerde financiële kerncijfers, niet om volledige transactiegeschiedenissen.
In de praktijk ontstaan problemen rond de OECD CRS zelden omdat iemand "stiekem" een rekening heeft, maar omdat stamgegevens, woonplaatsstatus of structuurclassificaties niet netjes kloppen. Een klassieker: de bank heeft een oud adres of een foutieve fiscale ID in het systeem. Dan kan de rekening aan het verkeerde land worden gemeld of ontstaan er vragen, terwijl fiscaal alles correct is. Wie verhuist of meerdere verblijfsplaatsen heeft, moet er daarom consequent op letten dat TIN, woonplaatsbewijzen en residentieaanduidingen bij alle financiële instellingen actueel en consistent zijn.
Een tweede veelvoorkomende fout betreft vennootschappen en structuren. Banken moeten bepalen of een onderneming als "actief" of "passief" geldt en of uiteindelijke belanghebbenden ("Controlling Persons") moeten worden gemeld. Juist bij holdings, vermogensbeherende voertuigen of tradingstructuren kan een verkeerde zelfverklaring ertoe leiden dat gegevens onverwacht worden gemeld of dat er vragen worden opgestart die later moeizaam uit te leggen zijn. Belangrijk hierbij: niet "optimistisch" classificeren, maar realistisch op basis van activiteiten, inkomstenstructuur en substantie.
Derde punt: velen onderschatten de impact van CRS in combinatie met belastingaangiften. De dataset bevat weliswaar geen afzonderlijke boekingen, maar levert genoeg om plausibiliteitscontroles te triggeren, bijvoorbeeld via de vergelijking van saldo, kapitaalinkomsten en woonplaats. Wie netjes werkt, heeft niets te vrezen. Wie iets "vergeet", heeft tegenwoordig beduidend slechtere kaarten dan tien jaar geleden.
Meer dan 100 staten nemen deel aan CRS, waaronder vrijwel alle EU-lidstaten, klassieke financiële centra zoals Zwitserland of Singapore en talrijke offshore-jurisdicties.
Niet deelnemend zijn onder meer de VS; die gebruiken in plaats daarvan hun eigen systeem FATCA (Foreign Account Tax Compliance Act). FATCA is eveneens gebaseerd op gegevensuitwisseling, maar werkt anders en is sterker op de VS gericht.
Daardoor blijft de VS in zekere zin een bijzonder geval.
Ja, maar gedifferentieerd.
Doorslaggevend is de indeling als:
actieve niet-financiële entiteit (Active NFE)
passieve niet-financiële entiteit (Passive NFE)
Operationeel actieve ondernemingen met echte bedrijfsactiviteiten worden vaak als "actief" gezien en worden niet in dezelfde mate geraakt.
Anders ligt het bij:
holdingvennootschappen
zuivere investeringsmaatschappijen
vermogensbeherende structuren
Hier worden uiteindelijk belanghebbenden geïdentificeerd en gemeld.
De kwalificatie gebeurt door de bank op basis van een zelfverklaring.
Politiek wordt op EU-niveau regelmatig gesproken over vermogensregisters, vermogensheffingen of modellen voor minimumbelasting.
Belangrijk is:
CRS is oorspronkelijk ontwikkeld om belastingontduiking te bestrijden, niet als instrument voor vermogensbelasting.
Maar feitelijk creëert CRS iets cruciaals:
een gestandaardiseerde, mondiale databasis over financieel vermogen.
Zonder zulke transparantie is grensoverschrijdende vermogensbelasting administratief nauwelijks uitvoerbaar.
CRS is daarom niet automatisch een "voorstadium van vermogensbelasting", maar het levert wel de technische infrastructuur die zulke concepten überhaupt praktisch maakt.
Voor belastingplichtigen die de regels naleven is CRS in principe probleemloos.
Problematisch wordt het pas als:
De realiteit is nuchter:
De fiscus weet tegenwoordig veel sneller van buitenlandse rekeningen dan tien jaar geleden.
De strategische focus verschuift daarom van "verstoppen" naar "netjes structureren".
Een vaak besproken thema is de vraag:
Leidt CRS tot kapitaalvlucht naar niet-CRS-landen?
Op korte termijn zijn zulke bewegingen er geweest. Op lange termijn is de trend echter duidelijk: het aantal niet-deelnemers krimpt. Bankieren zonder transparantie wordt steeds risicovoller qua regelgeving.
Zelfs vermeende "uitwijklanden" staan onder druk om dichter bij internationale standaarden aan te sluiten.
In beginsel telt binnen CRS de fiscale woonplaats, niet de nationaliteit.
Een uitzondering is de VS, die haar burgers wereldwijd belast (citizenship-based taxation). Daarom is FATCA op burgerschap georiënteerd.
Binnen CRS is daarentegen doorslaggevend:
Waar ben je fiscaal inwoner?
Waar ligt je levensmiddelpunt?
Niet: welke nationaliteit heb je?
Nee, maar het verandert de spelregels.
Legale internationale belastingplanning blijft mogelijk.
Wat niet meer werkt, is:
niet-aangegeven buitenlandse rekeningen
schijnconstructies zonder substantie
formele structuren zonder echte economische logica
De tijd van ondoorzichtigheid is voorbij. De tijd van netjes structureren is aangebroken.
Op EU-niveau wordt naast vermogensbelastingen ook over vermogensregisters gediscussieerd. Volgens voorstanders is het doel:
Of en wanneer er een echte EU-brede vermogensbelasting komt, is op dit moment open en politiek omstreden.
Feit is echter:
Zonder een gegevensbasis zoals CRS is zo'n project administratief nauwelijks haalbaar.
De OECD CRS is geen "geheim surveillancemechanisme", maar een gestandaardiseerde uitwisseling van informatie tussen belastingdiensten.
Het levert:
gestructureerde vermogensgegevens
internationale vergelijkbaarheid
geautomatiseerde mogelijkheden voor afstemming
Voor belastingplichtigen die compliant handelen is dat geen probleem.
Voor vermogenden betekent het echter: internationale structuren moeten reëel zijn, economisch zinvol en fiscaal netjes.
De discussie over EU-vermogensbelastingen kan politiek emotioneel worden gevoerd, maar technisch gezien is CRS in de eerste plaats een transparantie-instrument.
En transparantie is inmiddels een wereldwijde standaard.
