De Zwitserse forfaitaire belastingheffing – internationaal vaak aangeduid als lump-sum taxation of expenditure-based taxation – heeft jarenlang veel vermogende nieuwkomers aangetrokken. Het basisprincipe klinkt eenvoudig: niet het werkelijke wereldwijde inkomen is het uitgangspunt, maar de levensuitgaven. In de praktijk is het model echter duidelijk ingewikkelder geworden. En voor sommige nationaliteiten is het vandaag al lang niet meer de elegante oplossing zoals die vaak wordt verkocht.
Met name voor Duitsers is dit punt belangrijk: de forfaitaire belastingheffing is in Zwitserland niet in het algemeen afgeschaft, maar vanuit verdragsoptiek werkt zij duidelijk beperkter dan vroeger, vooral wanneer men verdragsvoordelen wil benutten. Wie als in Zwitserland forfaitair belaste persoon voordelen uit bepaalde dubbelbelastingverdragen wil claimen, moet aan extra voorwaarden voldoen en stuit – afhankelijk van de situatie – op beperkingen. Precies daarom is het model voor Duitsers in veel gevallen niet langer de vroegere standaardoplossing. Vergelijkbare beperkingen gelden ook voor andere landen zoals Oostenrijk, België, Frankrijk, Italië, Noorwegen, Canada en de VS.
Officieel gaat het om een vereenvoudigde aanslagregeling voor buitenlandse staatsburgers die in Zwitserland wonen, daar niet beroepsmatig actief zijn en voor het eerst – of na minstens tien jaar afwezigheid – opnieuw een fiscale woonplaats in Zwitserland vestigen. Wie Zwitsers staatsburger wordt of in Zwitserland een beroepsactiviteit opneemt, verliest de toegang tot deze heffingsvorm. De reguliere belastingtarieven blijven van toepassing – alleen de grondslag wordt anders bepaald.
De belasting wordt daarbij berekend op basis van de jaarlijkse levensuitgaven van de belastingplichtige en zijn onderhoudsgerechtigde gezinsleden in binnen- en buitenland. Daarnaast bestaan er minimumwaarden en een controleberekening: de belasting mag niet lager zijn dan de regulier berekende belasting op bepaalde Zwitserse inkomsten en op inkomen waarvoor onder een dubbelbelastingverdrag vermindering wordt geclaimd. Juist die controleberekening is het punt waarop veel grensoverschrijdende dossiers kantelen.
De forfaitaire belastingheffing is in Zwitserland al jaren politiek omstreden. Zürich heeft haar na een referendum per 1 januari 2010 afgeschaft. Andere kantons – Basel-Stadt, Schaffhausen en Appenzell Ausserrhoden – volgden. In Basel-Landschaft is de forfaitaire belasting op basis van uitgaven daarentegen niet volledig afgeschaft, maar alleen nog mogelijk in het jaar van vestiging tot het einde van de lopende belastingperiode. Andere kantons hebben de regeling behouden, deels met strengere eisen, met name Luzern, St. Gallen en Thurgau. Omdat de kantonnale praktijk verschilt, moet elk dossier in het betreffende kanton individueel worden beoordeeld.
Dat betekent: zelfs binnen Zwitserland is de situatie niet overal gelijk. Wie zich met het onderwerp bezighoudt, moet niet alleen het federale recht, maar ook het betrokken kanton bekijken. Een algemene uitspraak als "In Zwitserland kun je gewoon forfaitair belast worden" is vandaag simpelweg te grof.
Het echt gevoelige punt ligt echter niet in Zwitserland zelf, maar op het snijvlak met de dubbelbelastingverdragen (DBV). Volgens een officieel document van het Zwitserse Staatssecretariaat voor Internationale Financiële Zaken worden forfaitair belaste personen in beginsel wel als in Zwitserland gevestigd beschouwd. Bij bepaalde DBV’s moet de Zwitserse inkomstenbelasting van een natuurlijk persoon echter aan minimumeisen voldoen, opdat die persoon de verdragsvoordelen überhaupt kan claimen. Daar worden uitdrukkelijk België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Canada, Oostenrijk, Noorwegen en de VS genoemd.
Dat is de kern van het probleem. Het model is voor Duitsers dus niet "verboden", maar vanuit verdragsoptiek is het voor Duitsers duidelijk minder aantrekkelijk geworden wanneer Duits inkomen, Duits vermogen of Duitse bronheffingen meespelen. Hetzelfde geldt in wezen ook voor personen uit Oostenrijk, België, Italië, Frankrijk, Noorwegen, Canada en de VS. In al deze gevallen volstaat de klassieke Zwitserse forfaitaire status vaak niet om automatisch alle DBV-voordelen mee te nemen.
Voor Duitse situaties is dit onderwerp daarom zo prominent, omdat veel Duitstalige emigranten niet eenvoudigweg volledig "schoon afgesneden" naar Zwitserland verhuizen. Vaak blijven er vermogensbestanddelen, uitkeringen, deelnemingen, pensioenen, vastgoed of andere Duitse inkomsten bestaan. Zodra men hiervoor verminderingen uit het DBV Duitsland–Zwitserland wil gebruiken, wordt het delicaat. Want Zwitserland verlangt in zulke gevallen in feite dat bepaalde buitenlandse inkomsten in de Zwitserse controleberekening worden meegenomen.
Precies daarom zeggen veel adviseurs tegenwoordig verkort: "Voor Duitsers is de klassieke forfaitaire belastingheffing geen echt model meer." Juridisch is dat te algemeen geformuleerd – maar praktisch raakt het vaak de kern. Wie als Duitser naar Zwitserland verhuist en daar forfaitair belast leeft, krijgt niet automatisch meer de vroegere combinatie van Zwitserse speciale heffing en volledig DBV-gebruik.
Als je het onderwerp correct weergeeft, moet je het dus niet alleen over Duitsland hebben. Op dit moment zijn vooral deze landen relevant:
Duitsland – sterk beperkt zodra Duitse inkomsten en DBV-voordelen worden meegerekend.
Oostenrijk – eveneens in de groep staten met aangescherpte DBV-eisen.
België – wordt uitdrukkelijk tot de landen met bijzondere vereisten gerekend.
Frankrijk – ook hier volstaat louter forfaitaire heffing niet automatisch voor volledig DBV-comfort.
Italië – hetzelfde thema; verdragsvoordelen vereisen een verdergaande fiscale inbedding in Zwitserland.
Noorwegen, Canada, VS – eveneens officieel in deze groep genoemd.
De belangrijke nuance is dus: voor deze landen is de forfaitaire belastingheffing niet per se "weg", maar ze is niet meer vrij en zorgeloos te gebruiken wanneer je ook de verdragskant meeneemt.
Toch is de Zwitserse forfaitaire belastingheffing niet dood. Ze kan nog steeds interessant zijn voor vermogende buitenlandse personen die:
nieuw of na een lange afwezigheid naar Zwitserland verhuizen,
daar niet werken,
geen complexe broninkomsten uit problematische DBV-staten hoeven in te passen,
en vooral een stabiele, voorspelbare fiscale omgeving in een bepaald kanton zoeken.
Met name voor personen zonder sterke verwevenheid met de genoemde staten kan het model nog werken. Maar dat is iets heel anders dan de oude marketing, waarin "Zwitserland" forfaitair open zou staan voor internationale HNWI’s en alle problemen zou oplossen. Zo klopt dat vandaag niet meer.
Vaak wordt vergeten dat de forfaitaire belastingheffing per kanton verschillend wordt toegepast. Daar komt bij: niet elk Zwitsers kanton wil dit model politiek even nadrukkelijk dragen. Dat meerdere kantons de regeling volledig hebben afgeschaft, toont dat Zwitserland intern zeker niet uniform optreedt. Wie dus alleen op een algemeen Zwitserland-artikel vertrouwt, krijgt al snel een verkeerd beeld.
De Zwitserse forfaitaire belastingheffing bestaat nog steeds, maar ze is vandaag een veel strakker en technischer model dan vroeger. Voor Duitsers is ze niet volledig verdwenen, maar in veel praktijkrelevante gevallen niet langer de vroegere voorkeursoplossing, omdat de DBV-kant de voordelen sterk beperkt. Hetzelfde geldt ook voor personen met banden met België, Frankrijk, Italië, Oostenrijk, Noorwegen, Canada en de VS.
Wie zich met het onderwerp bezighoudt, zou daarom niet moeten vragen: "Bestaat de forfaitaire belastingheffing in Zwitserland nog?" De betere vraag is: "Kan ik haar met mijn herkomstland en mijn inkomstenbronnen überhaupt nog zinvol gebruiken?"
Precies op dat punt scheidt marketing zich van echte fiscale planning.
