Wie Europa verlaat en zijn woonplaats blijvend naar een ander land verplaatst, houdt zich meestal eerst bezig met heel praktische zaken. Verblijfsvergunning, een woning zoeken, misschien ook een nieuwe bankrekening – dat zijn de punten die bovenaan de lijst staan. De fiscale kant van het vertrek komt bij velen pas later aan bod. Soms zelfs pas wanneer de eerste belastingaangifte na de verhuizing moet worden ingediend.
Daarbij eindigt de fiscale band met het voormalige thuisland in Europa normaal gesproken niet automatisch met de uitschrijving bij de gemeentelijke basisregistratie. Voor belastingdiensten is een vertrek een gebeurtenis die nauwkeuriger wordt bekeken. Het gaat tenslotte om de vraag hoe iemands fiscale situatie verandert zodra hij niet langer in het land woont.
De autoriteiten zijn vooral geïnteresseerd in een paar basispunten: Wanneer vond het vertrek precies plaats? Zijn er nog inkomsten in de voormalige thuisstaat? En zijn er vermogensbestanddelen of deelnemingen in ondernemingen die fiscaal nog relevant kunnen zijn?
Daarom vragen veel Europese landen in de laatste belastingaangifte om extra informatie. Het vertrek wordt daar als het ware "officieel" vastgelegd.
In Duitsland gebeurt dat bijvoorbeeld via het formulier Anlage WA-ESt, met de titel "Weitere Angaben und Anträge in Fällen mit Auslandsbezug". Het hoort bij de aangifte inkomstenbelasting en wordt gebruikt wanneer er internationale situaties spelen – zoals een verhuizing naar het buitenland.
Andere Europese landen gebruiken weliswaar andere formulieren of procedures. Het basisprincipe is echter vergelijkbaar: wie naar het buitenland verhuist, moet aangeven hoe zijn fiscale situatie is veranderd.
Zeker wanneer iemand naar een land met lagere belastingen verhuist, wordt deze stap extra belangrijk. Onjuiste of onvolledige informatie kan later leiden tot vragen van de autoriteiten of tot naheffingen.
Dat belastingdiensten tegenwoordig meer aandacht besteden aan emigratie dan vroeger, heeft meerdere redenen. Een daarvan is simpelweg de toenemende mobiliteit binnen Europa.
Steeds meer mensen werken internationaal, richten een bedrijf op in het buitenland of brengen een deel van hun leven door in een andere staat. Vooral ondernemers en investeerders zijn vandaag duidelijk mobieler dan twintig jaar geleden.
Dit speelt bijzonder vaak in landen met grote economieën. Tot de staten waaruit relatief veel mensen emigreren, behoren bijvoorbeeld:
Duitsland
Frankrijk
Italië
Spanje
Verenigd Koninkrijk
Voor deze landen komt regelmatig dezelfde vraag terug: wat gebeurt er fiscaal met personen die hun woonplaats naar het buitenland verplaatsen?
Het antwoord daarop staat meestal in de belastingaangifte voor het jaar van vertrek.
Duitsland gebruikt voor zulke gevallen de eerder genoemde Anlage WA-ESt. Dit is onderdeel van de aangifte inkomstenbelasting en wordt ingevuld wanneer er een vertrek naar het buitenland heeft plaatsgevonden of wanneer andere internationale omstandigheden meespelen.
Via dit formulier wordt diverse informatie aan het Finanzamt doorgegeven. Denk bijvoorbeeld aan het moment van vertrek of het nieuwe adres in het buitenland.
Daarnaast wordt er gevraagd naar mogelijke buitenlandse inkomsten. Ook deelnemingen in kapitaalvennootschappen moeten worden opgegeven.
Juist dat laatste punt is voor het Finanzamt bijzonder interessant. Wie bij vertrek grotere ondernemingsbelangen aanhoudt, kan mogelijk te maken krijgen met de zogeheten vertrekbelasting (Wegzugsbesteuerung).
Het formulier heeft daarom twee functies: het informeert de autoriteiten over het vertrek en helpt tegelijk te toetsen of bepaalde fiscale regels van toepassing zijn.
Wie Frankrijk verlaat, moet een laatste aangifte inkomstenbelasting indienen bij de Franse belastingdienst (Direction Générale des Finances Publiques). In deze aangifte moeten onder meer de volgende punten worden vermeld:
de exacte datum van vertrek
inkomsten die tot aan het vertrek in Frankrijk zijn behaald
inkomsten die nog steeds uit Frankrijk afkomstig zijn
Personen met grotere bedrijfsdeelnemingen kunnen bovendien onder de Franse exit tax vallen.
Italiaanse staatsburgers die blijvend naar het buitenland verhuizen, moeten zich laten inschrijven in het AIRE-register (Anagrafe degli Italiani Residenti all'Estero). Deze registratie verloopt via de gemeente of het bevoegde Italiaanse consulaat.
Daarnaast moet in de Italiaanse belastingaangifte worden aangegeven:
wanneer het vertrek heeft plaatsgevonden
welke inkomsten vóór het vertrek zijn behaald
of er nog steeds inkomsten uit Italië zijn
Zonder AIRE-registratie kan Italië blijven uitgaan van fiscale woonplaats in Italië.
Wie Spanje verlaat, moet dit in zijn belastingaangifte melden aan de Spaanse belastingdienst (Agencia Tributaria). Daarbij wordt het moment vastgelegd waarop de Spaanse fiscale residentie eindigt.
Na het vertrek kunnen er in Spanje nog steeds belastingen verschuldigd zijn, bijvoorbeeld wanneer:
er onroerend goed in Spanje is
er inkomsten uit Spanje worden ontvangen
er een onderneming in het land wordt geëxploiteerd
Deze inkomsten vallen dan onder de niet-ingezetenenbelasting (IRNR).
Personen die het Verenigd Koninkrijk verlaten, moeten hun vertrek melden in de Self Assessment-belastingaangifte.
Onder bepaalde voorwaarden wordt het belastingjaar opgesplitst volgens de zogeheten Split-Year Treatment. Daarbij maakt belastingdienst HMRC onderscheid tussen:
de periode als fiscaal inwoner
de periode na het vertrek
Op basis daarvan beslist HMRC welke inkomsten in het Verenigd Koninkrijk belastbaar blijven.
Een andere reden waarom emigraties tegenwoordig nauwkeuriger worden gecontroleerd, is de toenemende internationale gegevensuitwisseling.
Banken en financiële instellingen melden bepaalde financiële informatie aan belastingautoriteiten. Die gegevens worden vervolgens tussen landen uitgewisseld.
Programma's zoals de OECD Common Reporting Standard (CRS) zorgen ervoor dat internationale financiële informatie vandaag veel makkelijker te volgen is dan vroeger.
Dat betekent niet dat emigreren problematisch is. Maar belastingdiensten beschikken inmiddels over meer informatie dan enkele jaren geleden.
Een verhuizing naar het buitenland brengt veel organisatorische veranderingen met zich mee. De fiscale kant wordt daarbij vaak onderschat.
In de meeste Europese landen moet het vertrek aan de belastingautoriteiten worden gemeld. Duitsland gebruikt daarvoor bijvoorbeeld de Anlage WA-ESt, terwijl andere staten eigen procedures of formulieren hanteren.
De details verschillen weliswaar per land. Het basisprincipe blijft echter hetzelfde: belastingdiensten willen kunnen nagaan wanneer een belastingplicht eindigt en welke inkomsten relevant blijven.
Wie een vertrek naar het buitenland plant, moet daarom niet alleen denken aan visa, woning of bankrekening. Ook de fiscale gevolgen verdienen aandacht.
Een zorgvuldige voorbereiding helpt om latere conflicten met belastingdiensten te vermijden en de overgang naar het buitenland fiscaal netjes te regelen.
