Programma’s voor burgerschap door investering (Citizenship by Investment, CBI) maken het voor vermogende personen mogelijk om een nieuwe nationaliteit te verkrijgen, vaak met minimale vereisten voor verblijf of taal. Anders gezegd: deze „tweede paspoorten“ worden door kleinere staten verstrekt in ruil voor kapitaal of investeringen.
Deze snelle route naar een paspoort kan de economie van een land versterken, maar trekt ook criminelen en corrupte spelers aan. Internationale toezichthouders hebben herhaaldelijk gewaarschuwd dat CBI-programma’s, vaak ook „Golden Passport“ genoemd, worden misbruikt om geld wit te wassen of identiteiten te verhullen. Een recent FATF/OESO-rapport stelt dat de verkoop van burgerschappen weliswaar economische groei kan stimuleren, maar tegelijk een miljardenwaardige toegangspoort vormt voor witwassen, het omzeilen van sancties en het verhullen van illegale vermogensbestanddelen.
CBI-paspoorten gelden bij banken en toezichthouders als een hoogrisicofactor. Ze komen vaak uit landen met zwakkere antiwitwasregels of met politieke druk om investeerders zo soepel mogelijk te accepteren. Zo heeft de Britse regering publiek verklaard dat de CBI-programma’s van Dominica en Vanuatu „duidelijk misbruikt“ zijn en dat burgerschappen zijn toegekend aan personen die een risico vormen voor het Verenigd Koninkrijk.
In de praktijk betekent dat: als iemand bij een bank verschijnt met een tweede paspoort uit St. Kitts of Malta, letten de compliance-afdelingen extra scherp op. Zulke klanten worden vaak als risicovol ingeschaald, er wordt om uitgebreide bewijzen gevraagd en er vindt een verdiept onderzoek plaats.
Hoe CBI-programma’s werken en welke landen erbij betrokken zijn
Binnen een CBI-programma investeert iemand in de economie van een land, bijvoorbeeld via een staatsdonatie, de aankoop van vastgoed, obligaties of andere toegestane investeringsvormen, en krijgt daarvoor in ruil het burgerschap.
De volgende landen staan momenteel onder verhoogde aandacht in verband met tweede nationaliteiten:
Antigua & Barbuda, Dominica, Grenada, Saint Kitts & Nevis, Saint Lucia, Vanuatu en Turkije.
Meerdere staten hebben hun programma’s inmiddels stopgezet, waaronder Malta, Cyprus, Bulgarije en Montenegro.
Tegelijk hebben sommige landen nieuwe programma’s ingevoerd of plannen die: Argentinië (vanaf 2026, ca. 500.000 USD voor een paspoort met Schengen-toegang), Botswana (begin 2026, ongeveer 75.000 USD donatie), El Salvador (sinds 2023, 1 miljoen USD in cryptovaluta voor toegang tot meer dan 130 visumvrije landen) evenals São Tomé & Príncipe (sinds augustus 2025, ca. 90.000 USD donatie).
Deze landen vallen grotendeels buiten directe EU-invloed, maar kunnen eveneens sterker onder toezichtsdruk komen te staan.
Witwassen, due diligence en landenrisico
Tweede paspoorten uit CBI-staten gelden binnen witwaspreventie als een waarschuwingssignaal. Witwassen betekent eenvoudig gezegd dat illegaal verdiend geld via complexe transacties zo wordt verplaatst dat het legaal lijkt.
Om dit tegen te gaan voeren banken zogenoemde Know Your Customer (KYC)-controles en Enhanced Due Diligence (EDD) uit. Als een klant een CBI-paspoort overlegt, worden doorgaans extra vragen gesteld:
- Meerdere identiteitsbewijzen: Alle paspoorten, identiteitskaarten en verblijfsdocumenten worden gecontroleerd. Inconsistenties, zoals een Caribisch paspoort terwijl de fiscale woonplaats in Europa ligt, roepen vragen op.
- Herkomst van het vermogen: De klant moet inzichtelijk maken hoe het vermogen is opgebouwd. Banken vragen om een duidelijke toelichting op de bron van het vermogen.
- Herkomst van de middelen: Voor grotere stortingen zijn bankafschriften of transactiebewijzen nodig die de geldbron onderbouwen.
- Sanctie- en mediacontroles: Vergelijking met sanctielijsten, PEP-lijsten (politiek prominente personen) en internationale mediadatabanken.
- Fiscale plausibiliteit: De fiscale gegevens moeten overeenkomen met nationaliteit en woonplaats. Wie officieel burger is van het ene land, maar feitelijk in een ander land woont en daar belasting betaalt, moet dit kunnen uitleggen.
Ook na het openen van de rekening vindt doorlopende monitoring plaats. Ongebruikelijke transacties of nieuwe negatieve informatie leiden tot een hernieuwde beoordeling.
De kernboodschap is duidelijk: met een tweede paspoort is de aandacht van de bank groter, en de klant draagt de bewijslast dat vermogen en achtergrond onberispelijk zijn.
Conclusie
Tweede paspoorten via investeringsprogramma’s bieden mobiliteit en flexibiliteit, maar brengen ook juridische en financiële risico’s met zich mee. Banken en toezichthouders volgen houders van zulke paspoorten extra nauwlettend, met het oog op witwassen of identiteitsverhulling.
Eenvoudig gezegd: wie een „Golden Passport“ heeft, moet erop rekenen dat banken vragen hoe het burgerschap is verkregen en waar het vermogen vandaan komt. Zonder nette documentatie kan dit snel problematisch worden.
Sinds 2026 is een duidelijke aanscherping van de regelgeving zichtbaar. EU-verboden, nieuwe controlemechanismen en internationale samenwerking zijn erop gericht misbruik te voorkomen. Transparantie is daarom cruciaal. Volledige documentatie en consistente verklaringen zijn onmisbaar, omdat CBI-paspoorten nog steeds gepaard gaan met verhoogde aandacht van toezichthouders.
Voordat u een tweede burgerschap aanvraagt, boekt u een gratis adviesgesprek om te begrijpen welke gevolgen dit kan hebben voor uw bankrelaties en uw wereldwijde compliance-positie.
