Vanaf 2028 plant Nederland iets groots en ongewoons: beleggers zouden elk jaar belasting moeten betalen over de waardestijgingen van hun investeringen, zelfs als ze niets hebben verkocht. Dat betekent dat over zogenoemde „papieren winsten”, dus waardestijgingen van aandelen, ETF’s of cryptovaluta, belasting verschuldigd kan zijn zonder dat er daadwerkelijk geld is binnengekomen.
Momenteel betalen Nederlandse beleggers belasting op basis van een forfaitair verondersteld rendement binnen het bestaande „Box 3”-systeem. Dit model is door rechters onrechtmatig verklaard. De regering vervangt het nu door een nieuw systeem. Voortaan zou inkomstenbelasting worden geheven over de werkelijke jaarlijkse waardestijging van vermogensbestanddelen, ook zonder verkoop.
Er is een uniform tarief gepland van ongeveer 36 procent op deze jaarlijkse winsten, aangevuld met een beperkte vrijstelling. Daalt de waarde van de belegging later weer, dan blijft de eerder betaalde belasting toch staan, ook al kunnen verliezen in de toekomst worden verrekend en doorgeschoven.
Een centraal probleem daarbij: beleggers zouden mogelijk effecten moeten verkopen om de belasting te betalen, terwijl ze geen echte kasinstroom hebben gehad. Het eerdere voordeel van een buy-and-hold-strategie — pas belasting betalen bij daadwerkelijke verkoop — zou daarmee grotendeels verdwijnen.
De nieuwe wet vervangt het oude systeem, nadat de Nederlandse Hoge Raad de eerdere heffing op basis van fictieve rendementen had vernietigd. De Tweede Kamer nam de hervorming begin 2026 aan. De definitieve goedkeuring van de Eerste Kamer moet nog volgen. Inwerkingtreding is voorzien op 1 januari 2028.
In de meeste Europese landen geldt momenteel een duidelijk principe: vermogenswinsten worden belast wanneer ze gerealiseerd zijn. Je betaalt dus pas bij verkoop. De meeste grote economieën, waaronder de VS, het Verenigd Koninkrijk en de meeste EU-landen, heffen geen jaarlijkse belasting op niet-gerealiseerde winsten.
Precies daarom trekt het Nederlandse model aandacht. Het zou een van de weinige landen zijn die papieren winsten jaarlijks belast. Critici waarschuwen dat dit langetermijnspaarders kan belasten, beleggers tot verkoop kan dwingen en mogelijk kapitaal of zelfs mensen naar andere landen kan verdrijven.
Momenteel bestaat er geen EU-brede verplichting voor de belastingheffing op niet-gerealiseerde winsten. Belastingbeleid blijft grotendeels een nationale aangelegenheid. Vermogens- en kapitaalwinstbelastingen verschillen sterk binnen Europa, en veel staten hebben brede vermogensbelastingen weer afgeschaft omdat ze administratief zwaar zijn en emigratie kunnen stimuleren.
Toch heeft de Nederlandse hervorming een bredere discussie aangezwengeld over een eerlijke belastingheffing op vermogen en kapitaalinkomsten. De Europese Commissie onderzoekt verschillende modellen voor de belasting van vermogende personen. Concrete plannen voor een Europese invoering van een jaarlijkse belasting op papieren winsten zijn er echter niet.
In veel Europese landen worden vermogenswinsten nog steeds pas bij realisatie belast, en tal van staten heffen geen algemene vermogensbelasting. Tegelijkertijd passen sommige landen andere onderdelen van hun belastingstelsel aan. België bespreekt bijvoorbeeld een meerwaardebelasting op financiële vermogens, en in het Verenigd Koninkrijk wordt nagedacht over zogenoemde exit-heffingen op niet-gerealiseerde winsten bij vertrek. Dat is niet hetzelfde als een jaarlijkse heffing op papieren winsten, maar het laat wel zien dat het fiscale landschap in Europa in beweging is.
Nederland zou een Europese voortrekker kunnen worden in de jaarlijkse belasting op papieren winsten.
De meeste Europese staten houden vast aan het realisatieprincipe.
De hervorming in Nederland zet een discussie over vermogens- en kapitaalbelasting in gang, maar heeft tot nu toe geen Europese golf veroorzaakt.
Andere fiscale hervormingen laten echter zien dat regeringen intensief nadenken over nieuwe manieren om kapitaal te belasten.
Voorlopig gaat het om een nationaal experiment en niet om een Europese trend. Of andere landen volgen, hangt af van hoe het Nederlandse model in de praktijk uitpakt. Werkt het zonder kapitaalvlucht, dan kan het een voorbeeldfunctie krijgen. Leidt het tot economische neveneffecten, dan zal het eerder als waarschuwingssignaal dienen.
