Overal kunnen werken, de wereld ontdekken en tegelijk een eigen business runnen – voor velen is dat het toppunt van vrijheid. Als digitale nomade kunt u locatie-onafhankelijk werken. Zodra u echter een onderneming opricht, facturen verstuurt of een buitenlandse vennootschap aanstuurt, gelden juridische en fiscale randvoorwaarden die u moet kennen en naleven.
Wie hier onvoorbereid in handelt, loopt het risico op belastingnaheffingen, dubbele belasting of juridische problemen. In dit artikel leest u waar u bij het oprichten van een bedrijf als digitale nomade extra op moet letten.
De term „digitale nomade“ beschrijft personen die voornamelijk online werken en regelmatig tussen verschillende landen wisselen. Juridisch bestaat deze categorie echter niet. Voor instanties en belastingdiensten zijn niet levensstijl of socialmediapresentie bepalend, maar objectieve criteria zoals:
• Waar heeft u uw woonplaats?
• Waar verblijft u overwegend?
• Vanuit waar stuurt u uw onderneming feitelijk aan?
Deze factoren bepalen waar u belastingplichtig bent en welk nationaal recht op uw ondernemingsactiviteiten van toepassing is.
Volgens het Duitse recht bent u in principe onbeperkt inkomstenbelastingplichtig als u in Duitsland een woonplaats of uw gewone verblijf heeft (§ 1 lid 1 EStG).
Daarbij gaat het niet alleen om de formele inschrijvingsstatus, maar om de feitelijke omstandigheden:
• Er is sprake van een woonplaats als u een woning ter beschikking heeft en deze onder omstandigheden aanhoudt waaruit blijkt dat zij wordt gebruikt (§ 8 AO). Doorslaggevend is steeds het aanhouden van de woning onder omstandigheden die laten zien dat zij wordt aangehouden en daadwerkelijk wordt gebruikt; het bezit van een sleutel is slechts een aanwijzing, maar geen uitsluitend criterium.
• Van een gewone verblijfplaats is doorgaans sprake als u langer dan zes maanden in Duitsland verblijft (§ 9 AO), waarbij korte onderbrekingen niet schadelijk zijn.
Ook bij langere verblijven in het buitenland kan er dus alsnog een belastingplicht in Duitsland blijven bestaan.
In dit verband wordt vaak de zogenaamde 183-dagenregel genoemd. Die is echter geen algemene test voor fiscale woonplaats. Zij speelt vooral een rol in verdragen ter voorkoming van dubbele belasting – bijvoorbeeld bij de belastingheffing over loon – en is daar aan aanvullende voorwaarden gekoppeld.
Let op: de in het Duitse recht relevante zesmaandengrens van §9 AO (gewone verblijfplaats) moet worden onderscheiden van de in het internationale belastingrecht vaak genoemde
„183-dagenregel“ in belastingverdragen. Beide regelingen dienen verschillende doelen en leiden niet automatisch tot dezelfde uitkomsten.
In de praktijk ontstaat meestal in ten minste één staat een belastingplicht. De wijdverspreide gedachte dat u door vaak van plaats te wisselen permanent belastingvrij kunt blijven, houdt bij een juridische toets doorgaans geen stand.
Daarbij moet echter onderscheid worden gemaakt:
Belastingplicht betekent niet automatisch dat er ook daadwerkelijk belasting moet worden betaald. Of en in welke hoogte dit het geval is, hangt onder meer af van de hoogte van de inkomsten, vrijstellingen, aftrekposten en de toepasselijke nationale belastingtarieven.
Een belastingplicht kan met name ontstaan wanneer:
• een woonplaats in Duitsland wordt aangehouden,
• de feitelijke leiding van een onderneming vanuit Duitsland plaatsvindt of
• door langere verblijven in een andere staat daar een belastingplicht ontstaat.
Juist bij buitenlandse vennootschappen is de zogeheten plaats van leiding doorslaggevend. Die wordt bepaald door waar de wezenlijke ondernemingsbeslissingen daadwerkelijk worden genomen (§ 10 AO) – niet door de formele zetel van de vennootschap. Bij remote structuren ligt deze plaats vaak op de woon- of verblijfplaats van de handelende persoon.
Wordt bijvoorbeeld een Estse OÜ (Estse bv) opgericht, maar feitelijk vanuit Duitsland geleid, dan kan de vennootschap in Duitsland belastingplichtig worden – ongeacht de formele zetel in het buitenland.
Veel digitale nomaden kiezen voor het oprichten van een vennootschap in het buitenland, bijvoorbeeld in Estland of Ierland. Bijzonder bekend is de Estse E-Residency, die het mogelijk maakt een vennootschap volledig digitaal op te richten en te beheren.
Mogelijke voordelen:
• professionele ondernemingsstructuur
• internationale inzetbaarheid
• digitale administratieve processen
• vereenvoudigde toegang tot betalingsdienstverleners
Belangrijk is echter:
E-Residency creëert geen eigen fiscale status. Doorslaggevend blijft waar u persoonlijk fiscaal gevestigd bent en waar zich de plaats van feitelijke leiding van uw onderneming bevindt.
Als u overwegend in Duitsland woont of van hieruit werkt, kan het aanmelden van een onderneming in Duitsland de juridisch veilige route zijn. Ook bij bestaande buitenlandse vennootschappen kan een Duitse belastingplicht ontstaan wanneer:
• de plaats van feitelijke leiding in Duitsland ligt,
• wezenlijke ondernemingsbeslissingen hier worden genomen of
• de operationele activiteiten overwegend vanuit Duitsland plaatsvinden.
Afhankelijk van de structuur kan dit leiden tot een onbeperkte belastingplicht van de vennootschap in Duitsland of tot het ontstaan van een binnenlandse vaste inrichting. Een vaste inrichting kan ook zonder klassiek kantoor ontstaan, bijvoorbeeld via de plaats van leiding of door vaste voorzieningen die daadwerkelijk voor de bedrijfsactiviteiten worden gebruikt.
Afhankelijk van rechtsvorm of structuur kan al de plaats van leiding leiden tot een onbeperkte belastingplicht van de vennootschap, ongeacht of daarnaast een vaste inrichting ontstaat. Beide aanknopingspunten moeten fiscaal afzonderlijk worden beoordeeld.
Bij internationaal opererende ondernemingen kan het gebeuren dat meerdere staten tegelijk belastingheffingsrechten claimen. Om dubbele belasting te voorkomen, bestaan tussen veel staten zogenaamde belastingverdragen (DBA).
Die regelen onder meer:
• welke staat het heffingsrecht heeft,
• hoe inkomsten worden toegerekend,
• hoe dubbele belasting wordt vermeden.
De toepassing van een DBA is complex en altijd afhankelijk van het concrete geval. Juist bij wisselende verblijfplaatsen en internationale activiteiten is daarom individueel fiscaal advies dringend aan te raden.
Wie als digitale nomade een onderneming opricht, moet vooral rekening houden met de volgende punten:
• Een woonplaats in Duitsland leidt vaak tot onbeperkte belastingplicht.
• Langere verblijven in andere landen kunnen daar aanvullende belastingplichten doen ontstaan.
• De plaats van feitelijke leiding is beslissend voor de belastingheffing van de vennootschap.
• Zonder degelijke documentatie van verblijven, werkzaamheden en besluitvormingsprocessen dreigen naheffingen, rente of boetes.
In de praktijk is daarom een goed te volgen documentatie aan te bevelen, bijvoorbeeld via agenda’s, reisdocumenten, huurcontracten, vluchtboekingen of andere bewijsstukken om de feitelijke omstandigheden te kunnen aantonen.
Veel problemen ontstaan niet uit kwade opzet, maar door onvoldoende kennis van de juridische randvoorwaarden.
Tal van staten bieden speciale visaprogramma’s voor digitale nomaden aan, waaronder bijvoorbeeld Estland, Kroatië, Portugal of Spanje. Deze visa vergemakkelijken het verblijf en staan vaak toe om remote te werken voor buitenlandse opdrachtgevers of werkgevers.
Belangrijk is echter:
Verblijfsrechtelijke toestemming en fiscale woonplaats zijn twee afzonderlijke juridische beoordelingen en hangen niet automatisch samen. Bovendien is lokale tewerkstelling in het verblijfsland bij veel digital-nomad-visa uitdrukkelijk uitgesloten of beperkt. Ook hier hangt alles af van de concrete vormgeving van het betreffende visum.
Naast inkomstenbelasting en vennootschapsstructuur moeten digitale nomaden ook andere rechtsgebieden in het oog houden, met name:
• Omzetbelasting (VAT): Bij grensoverschrijdende prestaties – vooral bij digitale diensten – kan de plaats van dienst, afhankelijk van de situatie, bij de klant liggen. Bij B2C-prestaties binnen de EU kunnen daaruit registratieplichten voortvloeien of kan het zogeheten One-Stop-Shop-proces (OSS) worden gebruikt.
• Sociale zekerheid: Afhankelijk van status (bijv. werknemer, zelfstandige, directeur) en werkland kunnen socialezekerheidsverplichtingen ontstaan in het woonland, het werkland of op basis van internationale verdragen.
Deze onderwerpen zijn sterk individueel en moeten bij grensoverschrijdend werken altijd worden meegewogen.
Een bedrijf oprichten als digitale nomade biedt veel kansen, maar brengt ook juridische en fiscale risico’s met zich mee. Doorslaggevend zijn niet lifestyle of reislust, maar objectieve factoren:
• Waar woont u?
• Waar verblijft u overwegend?
• Vanuit waar stuurt u uw onderneming feitelijk aan?
Buitenlandse vennootschappen en E-Residency kunnen nuttige instrumenten zijn, maar lossen fiscale verplichtingen niet automatisch op. Wie op lange termijn rechtszeker wil werken, doet er goed aan zijn structuur vroegtijdig professioneel te laten plannen.
1. Is mijn woonplaats juridisch sluitend geregeld?
2. In welk land ben ik fiscaal gevestigd?
3. Waar bevindt zich de plaats van feitelijke leiding van mijn onderneming?
4. Is een buitenlandse vennootschap voor mijn businessmodel echt zinvol?
5. Welke belastingverdragen zijn op mij van toepassing?
6. Leg ik mijn verblijven en werkzaamheden voldoende vast?
7. Heb ik individueel fiscaal en juridisch advies ingewonnen?
